poniedziałek, 16 kwietnia 2018

Świat i jego zakątki

W tym tygodniu przedstawię Wam kilka ciekawostek, które koncentrują się wokół kwestii ortograficznych języka polskiego. 

1.
Czy wiesz, że…

ponoć najstarszy udokumentowany błąd ortograficzny to zapis nazwy miejscowości Ożechowo w poznańskich rotach sądowych? Błąd świadczy o zaniku wymowy dwugłoskowej [rż] na rzecz dzisiejszego zrównania się w wymowie „ż” i „rz”.

2.
Czy wiesz, że…

ogórek piszemy dziś z błędem ortograficznym? Słowo to pochodzi z perskiego i w oryginale brzmi angurion, w niemieckim Gurke, w rosyjskim огурец [oguriec]. W języku polskim przez skojarzenie z górą pierwotną pisownię „u” zastąpiło „ó”.

3.
Czy wiesz, że…
polski wyraz chuligan zapisujemy przez „ch”, ponieważ do polszczyzny wszedł on za pośrednictwem języka rosyjskiego, w którym odpowiada słowu хулиган [χuligan]? Rosyjską głoskę [χ], jako bezdźwięczną, oddajemy przez „ch”. Źródeł chuligana należy szukać w angielskim hooligan, które jest apelatywizacją (czyli przekształceniem nazwy własnej w pospolitą) nazwiska irlandzkiej rodziny Hooligan, o której było głośno na początku XX wieku.

4.
Czy wiesz, że…

rzeczownik Góral/góral można pisać wielką bądź małą literą? I tak: góral to rdzenny mieszkaniec gór, człowiek wywodzący się z rdzennej ludności zamieszkującej góry, np. górale andyjscy. Zaś Góral to mieszkaniec północnej części Karpat Zachodnich, np. Górale, Górale polscy, Górale słowaccy, Górale spod Nowego Targu.

5.
Czy wiesz, że…
nazwisko Piłsudski redaktorzy Języka Polskiego w 1916 r. nakazywali pisać Piłsudzki? Udowadniano, że owo „ds” zamiast „dz” jest rusycyzmem wynikłym z błędnej transkrypcji zapisu nazwisk w grażdance (alfabecie rosyjskim) na alfabet łaciński, narzucającej polskiej tradycji nazwisk obce wzorce.

Źródło: www.jezykowedylematy.pl, pl.wikipedia.org

czwartek, 12 kwietnia 2018

Świat i jego zakątki

W tym tygodniu przedstawię Wam kilka ciekawostek językowych związanych ze sportem i igrzyskami olimpijskimi. Mam nadzieję, że niektóre z nich zaskoczą Was tak jak mnie. 


1. Czy wiesz, że…
Poprawna nazwa jednej ze znanych dyscyplin sportowych rozgrywanych na olimpiadzie to badminton, a nie babington? Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN z polotem przedstawia jeszcze dwie inne niepoprawne wersje: bagminton i badminington. Autorzy NSPP zwracają też uwagę, że gramy w badmintona, a nie w badminton.

2. Czy wiesz, że…
Wyraz repasaż oraz szczególnie lubiana przez komentatora zapasów, Bogusława Soleckiego, forma repesaż są poprawne i mogą być stosowane wymiennie?

3. Czy wiesz, że…
Istnieje bardzo ciekawa zależność pomiędzy polskimi i angielskimi nazwami dyscyplin gimnastycznych? Polska gimnastyka artystyczna to po angielsku rhythmic gymnastics, podczas gdy angielska artistic gymnastics to nasza gimnastyka sportowa.

4. Czy wiesz, że…
Wyraz olimpiada ma dwa przeciwstawne sobie znaczenia? Potocznie olimpiadą nazywamy po prostu igrzyska olimpijskie odbywające się raz na cztery lata. Specjaliści zżymają się jednak, że olimpiada to – przeciwnie – właśnie okres czterech lat pomiędzy jednymi a drugimi igrzyskami. Dobrze jest więc zawsze dbać o to, by kontekst jasno wskazywał, które ze znaczeń mamy akurat na myśli.

5. Czy wiesz, że…
Zawodników grających w hokeja na trawie nazywa się zwyczajowo laskarzami? Wydaje się jednak, że ze względu na obecną dwuznaczność tego określenia, słyszy się je coraz rzadziej

Źródło: www.jezykowedylematy.pl, pl.wikipedia.org

poniedziałek, 26 marca 2018

Świat i jego zakątki

W tym tygodniu przedstawię Wam kolejne ciekawostki w języku polskim, czyli 5 najczęstszych błędów językowych występujących w opisach ofert nieruchomości.


1. Sprzedawać za cenę i po cenie
Jeżeli sprzedajemy coś za cenę, to zwrot ten często sugeruje, że jest to akt jednorazowy – mamy jedno mieszkanie, które ma swoją określoną cenę i za nią chcemy je sprzedać. Natomiast w przypadku, gdy chcemy sprzedać wiele rzeczy, częściej używa się zwrotu po cenie, np. wszystkie mieszkania 50-metrowe w budynku sprzedajemy po cenie 400 tys. zł.

2. Czy M2 to mieszkanie dwupokojowe?
  •   Źle: M2 to mieszkanie dwupokojowe
  •   Dobrze: M2 to mieszkanie jednopokojowe z kuchnią
Co oznaczają poszczególne M? Liczba przy M kryje w sobie nie tylko pokoje, lecz także kuchnię:
M1 – kawalerka z aneksem kuchennym;
M2 – pokój z kuchnią;
M3 – dwa pokoje z kuchnią;
M4 – trzy pokoje z kuchnią;
itd.

3. Czy Starówka jest tylko w Warszawie?
  •   Dobrze: starówka to stare miasto
Pisana małą literą starówka to według internetowego słownika PWN „najstarsza dzielnica miasta z zabytkową zabudową”, natomiast Starówka pisana dużą literą oznacza Stare Miasto i jest nazwą potoczną, funkcjonującą jako nazwa własna danej części miasta.

4. Czy kondygnacja i piętro znaczą to samo?
  •   Źle: piętro to kondygnacja
  •   Dobrze: piętro i kondygnacja określają różne rzeczy
Jeżeli mamy wątpliwości, czy budynek jednopiętrowy może mieć trzy kondygnacje, to możemy się ich pozbyć. Kondygnacja to po prostu poziom budynku – tak więc jednopiętrowy dom z piwnicą będzie miał trzy kondygnacje: piwnicę, parter i piętro.

5. Czy akwen może być wodny?
  •   Źle: akwen wodny
  •   Dobrze: akwen
Akwen to dowolny obszar wodny. A ponieważ w swojej definicji zawiera już znaczenie „wodny”, to dookreślanie go tym przymiotnikiem jest niepotrzebne. Słowo to zostało utworzone od łacińskiego „aqua” oznaczającego (znowu!) wodę.

Źródło: www.jezykowedylematy.pl, pl.wikipedia.org

wtorek, 20 marca 2018

Świat i jego zakątki

W tym tygodniu przedstawię Wam kilka ciekawostek w języku polskim, czyli 5 najczęstszych błędów językowych w opisach ofert nieruchomości.

Jak napisać: w Wilanowie czy na Wilanowie? Jeżeli Al. (liczba mnoga alei, np. Al. Jerozolimskie) piszemy wielką literą, to dlaczego ul. (od ulicy) już małą? Co właściwie oznacza M3 i gdzie w zdaniu „Piękna działka z malowniczym akwenem wodnym” kryje się błąd językowy? W tym tygodniu przedstawię Wam 5 takich błędów, a w następnym Fanletterze kolejne 5.

1. ul., pl., al., i Al. – kiedy małą, a kiedy wielką literą?
  • Źle: Ul.
  • Dobrze: ul.
  • Wyjątki: nazwy własne lub zwyczaj językowy
O ile w przypadku skrótów od nazw gatunkowych ulica i plac nie ma większych problemów (oba piszemy małą literą), o tyle aleja może nam sprawić więcej trudności. Ogólna zasada mówi, że skrót od słowa aleja (liczba pojedyncza) piszemy małą literą, natomiast skrót od słowa aleje (liczba mnoga) już wielką.

2. Komin na domu czy na domie?
  • Dobrze: na domu
Słowo „domie” jest formą przestarzałą, którą możemy jeszcze spotkać w starszych wydaniach literatury. Obecnie zaleca się stosowanie formy domu (i zresztą częściej się jej używa).

3. Nazwy dzielnic – na Wilanowie czy w Wilanowie?
  • Źle: zawsze mówić na
  • Dobrze: sprawdzić, jak mówią mieszkańcy
Przyjęło się, że jeżeli nazwa dzielnicy określa część miasta, wówczas mówimy, że jedziemy np. na Wolę (Warszawa). W przypadku, jeżeli nazwa dzielnicy pochodzi od nazwy wsi, która dopiero w okresie późniejszego rozwoju miasta została do niego włączona – wtedy używamy przyimka w, czyli np. w Wilanowie (Warszawa).

4. W rynku czy na rynku?
  • Dobrze: w rynku, na rynku
Obocznie. Językoznawcy uznają poprawność obu form, jednak trzeba być świadomym, że mogą mieć one nieco różne odcienie znaczeniowe.

5. Pałac Staszica czy pałac Staszica – wielka czy mała litera?
  • Źle: pałac zawsze wielką literą
  • Dobrze: pałac w zależności od znaczenia
Pałac zapiszemy wielką literą w przypadku, gdy jest on częścią nazwy własnej, np. Pałac im. Staszica. Małą natomiast, gdy będzie to wyłącznie nazwa gatunkowa, czyli określenie, jakiego typu jest to budynek: pałac Staszica. Określenie pałac Staszica może wskazywać, że pewien – niekoniecznie sławny – Staszic po prostu w tym budynku mieszkał (nadal mieszka) bądź był (nadal jest) jego właścicielem.

Źródło: www.jezykowedylematy.pl, pl.wikipedia.org