Odkrywanie ciekawostek o różnych wydarzeniach świata

Wszyscy, albo prawie wszyscy żyjemy teraz wydarzeniami związanymi z Euro 2016. Dlatego w tym tygodniu przedstawię wam kilka ciekawostek z historii piłkarskich mistrzostw Europy. Niektóre ciekawostki mam nadzieję, zaskoczą Was, tak jak i mnie zaskoczyły.

Rozrysowanie taktyki na piasku czy 130-tysięczny tłum oglądający mecz na stadionie - to niektóre ciekawostki z blisko 60-letniej historii piłkarskich mistrzostw Europy, przypomniane przez UEFA. Kolejna edycja trwa od 10 czerwca we Francji.

Pierwszy w historii finał mistrzostw Europy, w którym ZSRR pokonał Jugosławię 2:1 po dogrywce, poprowadził angielski sędzia Arthur Ellis. Spotkanie odbyło się na Parc des Princes w Paryżu. Prawie równo cztery lata wcześniej rozegrano na tym samym obiekcie po raz pierwszy finał klubowego Pucharu Europy, a arbitrem głównym był Ellis.

Przed finałem w 1964 roku, w którym gospodarze - Hiszpanie - pokonali ZSRR 2:1, trener drużyny z Półwyspu Iberyjskiego Jose Villalonga kreślił strategię na "boisku" naszkicowanym na piasku. Ułożył na nim kamienie, które symbolizowały jego podopiecznych, a za rywali posłużyły mu szyszki. "Kamienie są twardsze" - stwierdził.

Rekord frekwencji ME padł w 1968 roku, gdy Szkocja grała z Anglią. Na stadion Hampden Park w Glasgow przyszło 130 711 kibiców. Te zespoły nie zmierzyły się ze sobą później o stawkę ani razu aż do Euro 1996. Wynik ten nie zostanie długo pobity ze względu na obowiązujące do dziś zmiany przepisów bezpieczeństwa, które m.in. nie dopuszczają sektorów stojących.

Ewentualne zwycięstwo Irlandii Północnej nad Niemcami w grupie C, w której wystąpi także Polska, nie byłoby pierwszą taką sensacją na ME. W 1984 roku w fazie kwalifikacji reprezentacja RFN niespodziewanie przegrała z tym rywalem w Hamburgu 0:1. Była to jej pierwsza porażka u siebie w eliminacjach ważnego turnieju po 29 spotkaniach. Jedynego gola strzelił Norman Whiteside.

Najczęściej w konkursie rzutów karnych uczestniczyły Anglia, Hiszpania, Holandia i Włochy (po cztery razy), ale uwagę przykuwają statystyki Czechów. Reprezentanci tego kraju (wcześniej Czechosłowacji) przy trzech okazjach wykonali łącznie 20 "jedenastek" i nie zmarnowali ani jednej. Do być może najsłynniejszej serii doszło w finale ME w 1976 roku, kiedy Czechosłowacja pokonała RFN 5-3. Decydującego o zwycięstwie gola zdobył Antonin Panenka. Dokonał tego w charakterystyczny, według niektórych nawet bezczelny, sposób - "podcinką", którą wielu piłkarzy kopiuje do dziś. Tak zdobytą bramkę z 11 metrów wciąż nazywa się karnym a'la Panenka.

Dziś trudno wyobrazić sobie, aby w najważniejszych turniejach piłkarskich zawodnicy mieli na koszulkach tylko numery, ale pomysł nadrukowania na nich nazwisk powstał stosunkowo niedawno. Pierwszy raz wdrożono go w finałowym turnieju ME w 1992 roku.

Gdy w 2000 roku Anglia wygrała z Niemcami 1:0 w fazie grupowej ME, był to jej pierwszy triumf nad tym rywalem w meczu o stawkę od 34 lat. Poprzednio pokonała reprezentację RFN w finale mistrzostw świata w 1966 roku. Co ciekawe, z tej grupy Euro 2000 nie wyszła wówczas żadna z tych ekip - musiały uznać wyższość Portugalii i Rumunii.

Trener triumfatorów Euro 2012 w Polsce i na Ukrainie Vicente del Bosque został pierwszym w historii szkoleniowcem, który wywalczył trofeum za zwycięstwo w ME, MŚ oraz w Pucharze Europy. Te sukcesy osiągnął z reprezentacją Hiszpanii (2010 i 2012) oraz z Realem Madryt (2000 i 2002).

Źródło: www.przegladsportowy.pl; www.sport.pl; wikipedia.org.pl

Odkrywanie ciekawostek o różnych zakątkach świata

W tym tygodniu przedstawię wam kilka ciekawostek o Brazylii. Jest to kraj gdzie niedługo odbędą się Letnie Igrzyska Olimpijskie 2016, więc warto wiedzieć o nim trochę więcej :-)

Brazylia, oficjalnie Federacyjna Republika Brazylii, to największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej oraz piąte pod względem wielkości państwo świata.

Niepodległość od Portugalii uzyskana 29 sierpnia 1825.Zajmuje ponad 47,5% powierzchni Ameryki Południowej i liczy ponad 200 milionów mieszkańców.

Pierwotnie Brazylia nazywała się Pindorama.

Kraj ten jest około 27 razy większy od Polski.

Główna religią jest Katolicyzm: 63%.

Najdłuższą rzeką jest Amazonka.

Najpopularniejszy sport to piłka nożna, formuła 1. Brazylia pięciokrotnie zdobyła Mistrzostwo Świata w piłce nożnej.

Kraj ten zamieszkuje około 1 900 000 Polaków.

Najlepsza na świecie i najsmaczniejsza kawa jest produkowana w Brazylii, produkują 25% światowej podaży. Brazylijczycy pozwalają pić kawę swoim dzieciom.

Jest tam największy las deszczowy świata - Amazonia. Naukowcy szacują, że w Brazylii może być ponad cztery miliony gatunków roślin i zwierząt.

Jest tam jeden z nowych 7 cudów świata - posąg Chrystusa Odkupiciela, znajdujący się w Rio de Janeiro.

Nie jest niczym dziwnym jak dziecko mieszka nawet całe życie z rodzicami. Większość osób bierze ślub dopiero około 30 roku życia.

Brazylia ma najbardziej znany i ceniony Festiwal Karnawałowy na świecie.

Prawie wszystkie transakcje są dokonywane za pomocą kart kredytowych.

W Brazylii mieszka ponad milion Azjatów.

Capoeira to brazylijska sztuka wali, mająca wiele elementów tańca.

Brazylijczycy uwielbiają rozmawiać. Nie potrafią siedzieć w milczeniu.

Jardim Gramacho jest to największe wysypisko na świecie, o powierzchni porównywalnej do 250 boisk piłkarskich. Dziennie zwożonych jest 8 000 ton śmieci z 6 pobliskich krajów.

W Sao Paulo 9 maja 2008 roku utworzył się najdłuższy korek na świecie, o długości około 265 km. Niektórzy kierowcy w korkach spędzają 3-4 godziny dziennie.

W domach nie ma dywanów.

Bardzo dużo jest osób żebrzących. Proszenie o pieniądze nie jest wstydem, nawet jak się jest młodym i zdrowym.

Seriale nigdy nie są puszczane w tym samym momencie co mecze.

W Brazylii nikt nie przywiązuje dużej wagi do punktualności. Zapraszając kogoś, trzeba się liczyć z tym, że może się spóźni o 2 godziny. Nawet wiadomości i seriale w telewizji zwykle zaczynają się 10-15 minut później niż jest podane w programie.

Sao Paulo jest pierwszym miastem w którym usunięto wszystkie reklamy na ulicach.

W pobliżu Sao Paulo znajduje się więzienie, w którym skazani mają możliwość skrócić długość wyroku jeżdżąc na rowerze stacjonarnym, który generuje prąd.

Narodowym alkoholem jest cachaca i caipirinha.

Narodowe zwierzę to papuga ara.

Narodowym owocem jest capuacu.

Źródło: wikipedia.org; poznajnieznane.pl

W tym tygodniu chciałam przedstawić wam kilka ciekawostek związanych z Węgrami.

Ponieważ Węgry są znane z ich wyjątkowych wyników w sportach wodnych (między innymi w pływaniu, piłce wodnej), w tym tygodniu podam kilka ciekawostek właśnie o sportach wodnych.

Które drużyny grały na Olim­pia­dzie w Mel­bo­ur­ne (1956) w meczu piłki wodnej nazwanym potem "krew w wodzie"?
Węgry i ZSRR. 10 li­sto­pa­da 1956, tuż przed roz­po­czę­ciem olim­pia­dy, Armia Czerwona krwawo stłumiła po­wsta­nie wę­gier­skie. Węgrzy, którzy byli w owym czasie potęgą w piłce wodnej, wygrali 4:0 po nie­zwy­kle bru­tal­nej grze, w czasie której woda kil­ku­krot­nie barwiła się od krwi na czer­wo­no. Po meczu wielu z re­pre­zen­tan­tów Węgier nie wróciło do kraju.

W jaki sposób steruje łodzią czwórka bez ster­ni­ka?
Po­ru­sza­jąc ster nogą. Kabel sterowy przy­twier­dzo­ny jest do stopy jednego z członków osady.

Co tra­dy­cyj­nie robi załoga wio­śla­rzy po zwy­cię­stwie w re­ga­ta­ch?
Wrzuca do wody ster­ni­ka. Sternik nie tylko kieruje łodzią, ale też pełni rolę or­ga­ni­za­to­ra i trenera - od­po­wia­da za przy­go­to­wa­nia, taktykę, mo­ty­wa­cję i bez­pie­czeń­stwo. W razie kolizji lub wypadku, sternik jest od­po­wie­dzial­ny jako kapitan jed­nost­ki.

Ilu wioseł używa osoba płynąca ka­ja­kie­m?
Jednego. Kajaki na­pę­dza­ne są przy pomocy jednego wiosła o dwóch piórach. Eskimosi używają do wypraw na otwarte morze dużych, wie­lo­oso­bo­wych kajaków zwanych umiakami - także w ich przy­pad­ku używa się po­je­dyn­czych wioseł, choć mają one wtedy tylko jedno pióro.

W którą stronie płynie łódź na zdjęciu?
W kierunku lewej strony zdjęcia. Jedynie sternik siedzący na rufie jest skie­ro­wa­ny twarzą zgodnie z kie­run­kiem ruchu łodzi - i tylko on widzi, dokąd płynie łódź.

Źródło: pl.globalquiz.org

Odkrywanie ciekawostek o o Grecji

W tym tygodniu przedstawię Wam garstkę ciekawostek o Grecji. Poniżej znajduje się lista kilku ciekawostek, o których pewnie do tej pory nie mieliście pojęcia – po ich przeczytaniu Grecja zafascynuje Was jeszcze bardziej!

1. Choć większość świata zna ten kraj pod nazwą Grecja, pochodzącą od łacińskiego Graecia oznaczającego ziemię Greków, w lokalnym języku jego nazwa to Ellada (Hellada).

2. Aby mieć gwarancję pięknej pogody w czasie urlopu, najbezpieczniej udać się na wypoczynek w Grecji. Jak wyliczono, w kraju Homera aż 250 dni w roku są pełne słońca – dzięki takim statystykom Grecja jest najbardziej słonecznym krajem w Europie.

3. Nie jest żadną tajemnicą, że postać brzuchatego Świętego Mikołaja w czerwonym ubraniu z przewieszonym przez ramię workiem prezentów jest wytworem współczesnej pop kultury. Niewielu jednak wie, że prawdziwy Święty Mikołaj wywodzi się właśnie z Grecji – żył na przełomie III i IV w. i był biskupem Miry, starożytnego miasta znajdującego się dzisiaj na terytorium Turcji.

4. W Grecji znajduje się najwięcej muzeów archeologicznych na świecie. Biorąc pod uwagę bogatą historię i kulturę tego kraju, ciekawostka ta nie powinna nikogo zdziwić. Najpopularniejszym z tych muzeów jest Acropolis Museum, znajdujące się u podnóży Akropolu.

5. Grecja była pierwszym krajem, które w czasie II wojny światowej zdołało pokonać państwa Osi. Grecka armia, chociaż trzy razy mniejsza od armii faszystowskich Włoch, zdołała skutecznie zmusić ją do odwrotu.

6. Najważniejsze indywidulane święto w greckiej tradycji to imieniny. Obchodzi się je w dniu, w którym według prawosławnego kalendarza kościół celebruje świętego, którego imię się nosi (zgodnie z pielęgnowaną w Grecji prawosławną tradycją, na chrzcie można nadać jedynie imię święte).

7. W Grecji wierzy się, że spluwanie przegania złe duchy i nieszczęścia. Trzy splunięcia po usłyszeniu jakichś tragicznych wiadomości mają zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się złych wydarzeń . Bardzo popularne jest także spluwanie na osobę, której wygląd się komplementuje – ma ją to uchronić od zawistnego złego oka, zwanego przez Greków mati.

8. Według najbardziej aktualnych dzisiaj odkryć archeologicznych, język grecki jest najstarszym językiem pisanym będącym wciąż w użyciu. Greka, której używa się nieprzerwanie od blisko pięciu tysięcy lat, uznawana jest także za najbogatszy i najbardziej wpływowy język, który dał podwaliny min. łacinie, językowi hiszpańskiemu i angielskiemu.

9. W całej Grecji obowiązuje niepisany zakaz wrzucania papieru toaletowego do muszli klozetowej. Na ścianach wszystkich publicznych toalet znajdują się tabliczki z prośbą o wyrzucanie papieru tylko i wyłącznie do kosza znajdującego się tuż przy toalecie. Podobną praktykę Grecy stosują także we własnych domach.

10. Tak zwana mutza to jeden z najbardziej obelżywych gestów w Elladzie. Grecy znani są jako naród impulsywny, głośno i otwarcie wyrażający swoje emocje. Wynaleziona przez nich mutza, czyli wyciągnięta do przodu ręka z szeroko rozsuniętymi palcami, ułatwia im ekspresję wszelkich negatywnych emocji poprzez jeden prosty gest.

11. Chociaż Grecja zajmuje dopiero 97 miejsce w rankingu największych krajów świata, to w skład jej terytorium wchodzi ponad 3000 wysp, z których aż ok. 130 jest zamieszkałych.

12. Spinalonga, mała wysepka u wybrzeży Krety, była jedną z ostatnich kolonii trędowatych w Europie. W latach 1903 – 1957 przewożono tam chorych na trąd, zapewniano im opiekę socjalną i medyczną. 

13. Grecja jest jednym z największych na świecie producentów marmuru – aż 9% światowej produkcji tego kruszcu pochodzi właśnie z Grecji.

Źródło: pl.wikipedia.org; www.topnaj.pl

Ciekawostki o Tybecie

W zeszłym tygodniu pisałam o języku tybetańskim i w tym tygodniu, żeby uzupełnić wiadomości, przedstawię wam kilka ciekawostek o Tybecie.

Do 1949 roku było to niepodległe państwo, które jednak zostało anektowane, czyli przyłączone siłą, do Chin.

Początkowo, Tybet składał się z trzech prowincji: Amdo, Kham, U-Tsang, a jego powierzchnia wynosiła ok. 2,5 mln km². Na jego terenie mieszka 6 mln Tybetańczyków i około 7,5 mln Chińczyków.

Płaskowyż Tybetu położony jest na średniej wysokości około 4000-5000 m. n. p. m., dzięki czemu nazywany jest Dachem Świata. Od południa Tybet ograniczany jest przez Himalaje, Karakorum i masyw Pamiru, natomiast od północy przez Kunlun, Ałtyn-tag oraz Nanszan. Na jego terenie bierze swój początek kilka największych rzek świata: Jangcy, Brahmaputra, Indus, Mekong oraz mniejszych – Saluin, Satledź, Kali Gandaki, Trisuli, Manas, Subansuri.

Stolicą Tybetu jest Lhasa. Przywódcą politycznym jest Dalejlama, który obecnie, z powodu trudnej sytuacji politycznej, znajduje się na emigracji w Indiach.
Ludność zamieszkująca na terenie Tybetu posługuje się językiem tybetańskim, w większości wyznaje buddyzm.

Życie w Tybecie nie należy do łatwych. Oprócz trudnej sytuacji politycznej spowodowanej prześladowaniem ze strony chińskich władz, trudności sprawia również surowy klimat panujący na Płaskowyżu. Stosunkowo niska temperatura, a także mała ilość opadów, powodują, że uprawa roślin na większą skalę nie jest możliwa. Poza głębszymi dolinami na wschodzie Tybetu, gdzie rośnie bujna roślinność i cieplejszymi obszarami, na których rosną tak cenne tu drzewa, krajobraz jest nagi, pozbawiony drzew, nieustannie smagany lodowatym wiatrem. Trudne warunki klimatyczne sprawiły, że Tybetańczycy zajmują się głównie uprawą i hodowlą owiec i jaków.

Podstawowym pożywieniem Tybetańczyków jest prażona mąka jęczmienna (campa), masło, ser oraz mięso jaka i owcy. Na terenach Tybetu znajdują się liczne bogactwa naturalne, złoża boraksu, uranu, żelaza, złota, gazu ziemnego i odkryte niedawno złoża ropy. Niestety bogactwa te mogą negatywnie wpłynąć na odzyskanie przez to państwo niepodległości, gdyż Chiny, które same nie posiadają bogatych złóż, nie będą chciały pozbyć się terenów w nie bogatych. W Tybecie, znajdującym się pod rządami Chin panuje komunizm.

Zgodnie z tybetańskim światopoglądem władzę w państwie sprawuje Dalajlama. Obecnie jest nim Dżamphel Ngałang Lobsang Jesie Tenzin Giaco – XIV Dalajlama Tybetu. Co ciekawe został nim już w wieku 5 lat. Odegrał on olbrzymią rolę w dziejach Tybetu, kształtując jednocześnie tożsamość religijną i społeczną mieszkańców tego kraju. Obecnie jego rząd sprawuje władzę w Indiach, a sam Dalajlama zajmuje się jeszcze wygłaszaniem wykładów i pisaniem książek. Tenzin Giaco stanowczo sprzeciwia się stosowaniu przemocy w walce o wolność i godność swojego narodu. Między innymi za tę postawę w 1989 roku został uhonorowany pokojową Nagrodą Nobla.

Dalajlama jest przedstawicielem szkoły gelug, zaliczanej do czołowych placówek buddyzmu tybetańskiego. Uznawany jest również za żywego Buddę oraz zwierzchnika lamaizmu. Wyznawcy tej religii właśnie w osobie Dalajlamy odnajdują symbol nieustannego współczucia. To z kolei przekazywane jest na następne pokolenia. Dalajlama jako znawca nauk tantrycznych zajmuje się między innymi nauczaniem i przekazywaniem swojej bogatej wiedzy swoim wyznawcom.

Tenzin Giaco sukcesywnie realizuje swoją misję wyzwolenia Tybetu spod okupacji chińskiej. W dużej mierze przyczyniają się do tego jego podróże po świecie oraz uczestnictwo w wielu spotkaniach z głowami najważniejszych państw. To właśnie na nich przedstawiana jest trudna sytuacja Tybetu.

Źródło: pl.wikipedia.org; www.wolnytybet.info

Ciekawostki o języku tybetańskim

Język tybetański to język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich. Jest językiem ojczystym Tybetańczyków. Używany w Tybecie, Syczuanie, Qinghai (regiony w granicach obecnej Chińskiej Republiki Ludowej) oraz w Bhutanie, Indiach, Nepalu, a także w diasporze Tybetańczyków rozproszonych m.in. w Norwegii, Szwajcarii, Republice Chińskiej i USA. Posługuje się nim ok. 6,5 mln ludzi.

Wyróżnia się 9 grup dialektów, czasami wzajemnie niezrozumiałych. Z tego względu niektórzy językoznawcy traktują język tybetański jako tzw. makrojęzyk, na który składa się ponad 50 spokrewnionych języków. Klasyczny język tybetański oraz współczesny język literacki powstały w oparciu o centralne dialekty Lhasy; najstarsze zabytki piśmiennictwa w tym języku pochodzą z VII wieku.

Pisany język tybetański w znacznym stopniu różni się od języka mówionego, jest on w swej postaci klasycznej, językiem technicznym, w dużej mierze sztucznym, adaptacją języka mówionego w VII w. n.e. do potrzeb przekładu sanskryckiego kanonu buddyjskiego.

Alfabet tybetański, który według rodzimej tradycji tybetańskiej został ułożony w 632 roku n.e. przez Thonmiego Sambhotę, należy do grupy pism indyjskich i prawdopodobnie został stworzony w oparciu o pismo indyjskie epoki Guptów.

Tybetański alfabet zwany od pierwszych liter KaKhaGaNga i składa się z 30 liter.

Tybetański język pisany dzieli się na dwie główne kategorie Uchen i Ume.

Uchen
Charakterystyczną cechą pisma Uchen jest “linia nagłówkowa” powyżej każdej litery, podobnie jak w sanskrycie Devanagari, dlatego Uchen jest często mylone z sanskrytem. Jest to najbardziej formalny styl, a jego kanciaste litery są łatwe do wyrzeźbienia w blokach drewnianych płyt drukarskich, jakich tradycyjnie używa się w Tybecie.

Ume
Tybetańska kursywa używana w korespondencji oraz życiu codziennym. Najbardziej dystynktywną cechą odróżniającą od pisma Uchen jest brak linii nagłówkowej.

Osobnym stylem pisma jest tzw. pionowy styl Phags-pa – po Tybetańsku zwany horyig – czyli mongolskie litery. Zwany był także stylem „pieczętnym” ponieważ wykorzystywano go do tworzenia osobistych pieczęci.

Jako ciekawostkę można tu jeszcze dodać że rekord świata za najdłuższy zwój kaligraficzny należy do Dziamjanga Dordże Chakrishara, który stworzył zwój długości 163,2 m, zawierający 65000 tybetańskich znaków. Zawiera on modlitwy za XIV Dalajlamę ułożone przez 32 mnichów.

Źródło: pl.wikipedia.org; wyprawydoazji.pl

Dialekty w Polsce

W związku z tym, że w zeszłym tygodniu mieliśmy u nas w biurze zapytanie o tłumaczenie na język kaszubski (!), w tym tygodniu przedstawię wam kilka ciekawostek o różnych dialektach w Polsce. Niektóre ciekawostki mam nadzieję, zaskoczą was, tak jak i mnie zaskoczyły.

Dialekt – jest to język właściwy ludności jakiegoś regionu, podrzędny w stosunku do języka narodowego, wyróżnia się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi, morfologicznymi i składniowymi. Dialekt jest zespołem gwar, które posiadają wspólne cechy.

W języku polskim wyróżnia się pięć dialektów:

1. mazowiecki
2. małopolski
3. wielkopolski
4. śląski
5. kaszubski

Czym głównie charakteryzują się poszczególne dialekty i co je od siebie odróżnia?
Przede wszystkim zwraca się uwagę się na mazurzenie. Mazurzenie jest to wymowa „sz”, „ż”, „cz” i „dż” jak „s”, „z”, „c”, „dz”. Zjawisko to występuje w dialekcie mazowieckim, małopolskim i na północnym Śląsku. I tak na przykład zamiast „czapka”, ludzie posługujący się tymi dialektami powiedzą „capka”, zamiast „pszczoła” -> „pscoła”, „dżdżownica” -> „dzdzownica”.

Charakterystyczne jest również mieszanie na Mazowszu „i” oraz „y”, np. zamiast „syn” -> „sin”, „chyba” -> „chiba”, „lody” -> „lodi”, „dym” -> „dim”.

W Małopolsce natomiast występuje silne zwężenie samogłosek, tam można usłyszeć: „sikiera”, „pińondze”, „pudłoga”, „dutykać”, „puwiedzieć” (siekiera, pieniądze, podłoga, dotykać, powiedzieć).

1/ dialekt mazowiecki – bardzo odrębny od języka ogólnego, innowacyjny nie tylko pośród dialektów języka polskiego, ale również i języków słowiańskich, wraz ze wzrostem politycznego znaczenia Mazowsza w kraju zaczął wpływać na język ogólny, jednak w dość niewielkim stopniu, głównie w słowotwórstwie, kształtując raczej język potoczny, charakteryzuje się mazurzeniem, sporadycznym szadzeniem (Suwalszczyzna) i jabłonkowaniem (Warmia), całkowitym odnosowieniem samogłosek nosowych ą i ę o różnych barwach (głównie o(N) i a(N))

2/ dialekt małopolski – dialekt który odegrał kluczową rolę w kształtowaniu się polszczyzny literackiej, charakteryzuje się mazurzeniem, częściowo odnosowionymi (rozłożonymi) samogłoskami nosowymi ą i ę, jednak o ogólnopolskiej barwie (oN i eN)

3/ dialekt wielkopolski – podstawa języka literackiego, nie występuje w nim mazurzenie (poza gwarą Mazurów wieleńskich), występują w nim prawidłowe samogłoski nosowe ą i ę, jednakże o innej barwie (odpowiednio u nosowe i y nosowe)

• dialekt chełmińsko-kociewsko-warmiński – wyodrębniany przez Stanisława Urbańczyka subdialekt, podkreślający związek gwar Ziemi chełmińskiej, Kociewia i Warmii, w większości opracowań nieuwzględniany

4/ dialekt śląski – archaiczny dialekt pod względem słownictwa, słowotwórstwa i składni, po części mazurzący, sporadycznie pojawia się również jabłonkowanie, samogłoski nosowe ą i ę w różnych stopniach nosowości o barwie ó i a/y (zależnie od pozycji i regionu), widoczne wpływy języka czeskiego, języków łużyckich i języka niemieckiego

5/ dialekt kaszubski (uznawany często za osobny język) – najbardziej odrębny i archaiczny wśród polskich dialektów, występuje w nim kaszubienie, unikalna samogłoska szwa, nieodnosowione samogłoski nosowe ą i ę realizowane jako u nosowe i a nosowe, posiada część cech znanych językowi połabskiemu a nieobecnych w języku polskim, widoczne są również wpływy języka dolnoniemieckiego
   
Oprócz tego na zachodzie i północnym wschodzie kraju występują tzw. nowe dialekty mieszane. Powstały one stosunkowo niedawno w wyniku przemieszczania się ludności i wpływu innych języków. Nie należą więc do głównych dialektów naszego języka.

Dialekty używane poza obecnymi granicami Polski, na Kresach Wschodnich, kolektywnie nazywane polszczyzną kresową:

•  dialekt północnokresowy – dialekt, który występuje na Litwie i Białorusi, wyodrębnił się z dialektu mazowieckiego, widoczne są w nim wpływy języka białoruskiego i nieliczne litewskiego
• dialekt południowokresowy – dialekt obecny na Ukrainie, wyodrębnił się z dialektu małopolskiego, charakteryzuje się wpływami języka ukraińskiego

Źródło: www.interklasa.pl; pl.wikipedia.org